Razvoj fotografije u Srbiji

Sredina 19.veka za Srbiju je značila vreme građanskog razvoja posle ukidanja feudalnog turskog sistema. Srbija se morala uklopiti u evropski način života,uvozila je proizvode tehničkog i tehnološkog razvoja uglavnom iz Austrije.Mlado srpsko društvo brzo je počelo da se prilagođava Evropi kako bi nadoknadilo propušteno u viševekovnom ropstvu pod Turcima.Nosioci tog napretka bili su pojedinci,intelektualci,koji su se školovali u inostranstvu.S evropskom kulturom i njenim tekovinama u Srbiju dolazi i fotografija.Školovani pojedinci uspeli su da rad na fotografiji podignu na evropski nivo.Prvi među njima je Anastas Jovanović (1817-1899),prvi srpski fotograf koji se školovao u Beču za litografa i grafičara gde je i kupio,u to vreme,najsavremeniji model 3 Pecval-Voigtlnder-ove foto-kamere.Anastas Jovanović tvorac je prvog srpskog fotografskog panteona najznačajnijih Srba svog vremena.Portreti znamenitih i anonimnih ljudi zavređuju posebnu pažnju jer izražavaju karakter portretisane ličnosti.Poznati su portreti političara Tome Vučića Perišića,kneza Mihaila Obrenovića,Njegoša,Branka Radičevića i Vuka Karadžića.

Cenjeni su portreti i Milana Jovanovića (1863-1944),brata slikara Paje Jovanovića.Obrazovao se u Beču i Parizu.Sačuvani su njegovi portreti poznatih srpskih stvaralaca,glumaca i pisaca tog vremena,Miloša Cvetića,Pere Dobrinovića,Ilije Stanojevića,Ljube Nenadovića,Milovana Glišića itd.

Nakon postignutog kvaliteta u portretima rad na fotografiji sledeći uspon doživljava u oslobodilačkim ratovima 1912-1918. kada se razvija dokumentarna fotografija.Zapažen je rad velikog broja foto-amatera koji su ovekovečili stradanje srpske vojske,ali i njenu vitalnost i konačnu pobedu.Ove fotografije našle su se na brojnim izložbama u Evropi i pronele su slavu male ali žilave Srbije.Među najboljim ratnim fotografima zapaženi su slikari Dragiša Glišić i Vladimir Becić,Dragiša Stojadinović,vojni sveštenik Šuković,Ljubiša Valić,a naročito su visoko ocenjene fotografije Rista Marjanovića.Bio je profesionalni fotograf koji se obučavao u Parizu.Njegove ratne fotografije objavljene su u mnogim stranim listovima u toku rata,a izlagane su sa savezničkim na raznim izložbama u Luvru, Muzeju kraljice Viktorije i kralja Alberta u Londonu i u raznim gradovima u Americi.Ove fotografije prikazuju strahote rata i stradanje Srba i srpske vojske,a kasnije i pobedonosne marševe i njen vaskrs.Zanimljivo je da je Marjanović preteča reditelja velikih masovnih scena na filmu.

Za period između dva svetska rata karakterističan je napredak i amaterske i profesionalne delatnosti usled razvoja fotografske tehnike.Među fotografima tog vremena najistaknutiji je bio Nikola Vučo,nadrealiste po opredeljenju.

Posle Drugog svetskog rata,u vladavini komunizma,privatni sektor je ugašen,pa je propalo i zanatstvo.Rad na fotografiji više nije bio isključivo profesionalnog karaktera,dominirao je foto-amaterizam.Širim masama bilo je dostupno obučavanje za rad na fotografiji,što je dovelo do manje kvalitetnog rada.Time se objašnjava zaostajanje za evropskim i svetskim tokovima u fotografiji.Ovakvo stanje prekinulo je udruženje USUF čiji je osnivač i vodeći stvaralac bio Nikola Radošević koji se školovao u Parizu,SAD-u,Minhenu i Hamburgu.Stekao je najveća zvanja i priznanja iz oblasti fotografije.Najveće uspehe postigao je u portretu i simboličnoj fotografiji.I on je kao i njegovi prethodnici radio portrete znamenitih Srba svoga vremena.Njegove fotografije predstavljaju doprinos ne samo srpskoj kulturi već i vizuelnoj umetnosti uopšte.